Toneel

1, 2 en 3 november 2018
Theater Merlijn, Den Haag

Bij hoge uitzondering een keer geen terugblik op een voorstelling, maar een vooruitblik.

Tot mijn eigen verbazing heb ik vorig jaar ineens een heus toneelstuk geschreven. Tot mijn nog grotere verbazing heb ik dit jaar een regisseur en een aantal acteurs gevonden die het stuk nog willen gaan uitvoeren ook! De repetities zijn in volle gang. Ik ben heel benieuwd naar het resultaat. Spannend!

Lente in Babel laat je zien hoe de mens door het leven struikelt. Je maakt kennis met acht personages die elk zo hun wensen en dromen hebben. Maar in de harde werkelijkheid lopen ze voortdurend tegen hun beperkingen en hun onmacht aan. Vallen en opstaan, succes en mislukking liggen vaak dicht bij elkaar. Toch blijven ze hopen, allemaal. De voorstelling is tragisch en komisch. Abstract en herkenbaar. Alledaags en poëtisch.

Lente in Babel is een beetje geïnspireerd op het werk van liedjesschrijver Maarten van Roozendaal. Je zou het stuk kunnen zien als een eerbetoon aan hem, ook al zitten er geen liedjes in .Wie het werk van Van Roozendaal kent, zal zonder twijfel het een en ander herkennen. En ook als je hem niet kent, zal je onvermijdelijk iets herkennen. Want het stuk houdt je een spiegel voor en wie eerlijk is, ziet daarin soms zichzelf.

Kortom: komt dat zien! Kaartjes reserveer je hier.

 

 

29 juni 2018
Koninklijke Schouwburg, Den Haag

Ik geloof dat ik zelden een zo volle, bonte, afwisselende voorstelling heb gezien als het onderwatersprookje Ondine.

Kosten noch moeiten zijn gespaard. Je komt ogen tekort. Dat begint al buiten de zaal. De hele schouwburg is in sprookjessfeer gebracht. Ook op het podium is heel veel te zien. Decordoeken, vijvers, een waterval, een walvis, plasticsoep, kostuums en pruiken. Een waternimf, een ridder, een visser, een prinses, een illusionist, een koning, een hofdame, een varkenshoedster, een hertogin en nog een hele stoet andere personages. Veel mooie beelden en af en toe een stukje mooie tekst. Het stuk is dramatisch en luchtig, poëtisch en luidruchtig, langzaam en snel, ingetogen en uitbundig, historisch en actueel, serieus en grappig.

foto Sanne Peper

De inhoud van het stuk vond ik wat minder rijk. Met een beetje goede wil kon ik er wel wat grote thema’s en tegenstellingen in vinden: mens en natuur, trouw en bedrog, waarheid en leugen, liefde en geluk. Maar een diep of ontroerend verhaal dat je bijblijft is het niet. Dat hoeft ook niet altijd. Er is niets mis met een avond goed gespeeld vermaak.

Over goed gespeeld gesproken: ik had nog nooit van Evgenia Brendes gehoord, maar zij draagt de voorstelling. Ze is wonderlijk en betoverend en sprookjesachtig als de wereldvreemde, zuivere waternimf Ondine. En zij is het ook die de mooiste zin uitspreekt: “Dat ik ongelukkig ben, wil niet zeggen dat ik niet gelukkig ben.”

Regie: Jeroen De Man
spel: Evgenia Brendes, Joris Smit, Keja Klaasje Kwestro, Hein van der Heijden, Stefan de Walle, Jaap Spijkers, Sylvia Poorta, Mark Rietman, Vincent Linthorst, Yela de Koning, Mees Walter, Emma Josten, Simme Wouters, Teun Donders, Jurriaan van Seters, Eeke Boonstra, Mona Mina Leon, Lien Thys en Zoë Heyninck

 

23 juni 2018
Theater Merlijn, Den Haag

Ik heb me ontwikkeld tot een trouwe volger van De Zwarte Weduwe. Eerder zag ik hun voorstellingen Tartuffe, Festen en Don Juan en vanavond was ik bij Feeks. Dit keer had ik een bijbedoeling: nu ik zelf betrokken ben bij een amateurvoorstelling (Lente in Babel van Theatergroep Ad Hoc, op 1, 2 en 3 november in Theater Merlijn) leek het me interessant om te zien wat ik van de concullega’s kan leren.

Ik weet inmiddels wat ik van De Zwarte Weduwe kan verwachten: een fantasievolle bewerking van een bekend stuk, uitgevoerd met flair, vaart, kleur, dynamiek en humor. Bij Feeks, gebaseerd op Het temmen van de feeks van Shakespeare, was dat niet anders.

Het bewerken van een toneeltekst is altijd een waagstuk, zeker als het om een klassieker gaat. Je wilt niet de vraag oproepen waarom je het beter denkt te weten dan de schrijver, waarom veranderingen nodig waren. De Zwarte Weduwe slaagt er altijd in dat bij mij te vermijden.

Wat heb ik vanavond geleerd?
* De Zwarte Weduwe heeft zijn zaakjes goed voor elkaar. Ze ontvangen bijdragen van verschillende culturele fondsen en dat zie je in de vormgeving en aankleding. Aan de ene kant is dat iets om jaloers op te zijn. Aan de andere kant vind ik het een spannende uitdaging om zonder subsidie, dus met zeer beperkte financiële middelen, toch een leuke voorstelling te maken.
* Bij het maken van een bewerking moet je je creativiteit beteugelen. Enkele goede vondsten zijn voldoende om een voorstelling op te baseren. Te veel ideeën leiden af. De Zwarte Weduwe weet hierin altijd een goede balans te vinden.
* Beweging op de speelvloer zorgt voor dynamiek en dat is aantrekkelijk om naar te kijken. Maar ook hier geldt: overdaad schaadt. En het moet geen chaos worden: de spelers moeten vooraf weten waar ze heen bewegen, dat moet geen toeval of improvisatie zijn. Ook dit heeft De Zwarte Weduwe goed voor elkaar.

Ik had dus zowel een leuke als een nuttige avond!

15 juni 2018
Koninklijk Theater Carré

Wow! Wat een bijzondere, indrukwekkende, meeslepende theaterervaring. Zes uur lang acteergeweld en veel meer. Zo veel geweldige acteurs zie je zelden op één podium.

Het publiek kan tijdens de voorstelling vrij rondlopen in de zaal en op het podium. Daar kan je ook een plekje zoeken om bovenop het spel te zitten. De grime vindt plaats op het podium en daar zijn ook hapjes en drankjes te koop. De ombouw van het decor tussen de verschillende scènes gebeurt met open doek. Te midden van al die bedrijvigheid acteren de acteurs. Het klinkt misschien erg rommelig, maar het is allemaal erg organisch en vanzelfsprekend, het is zeker niet storend. En het is volgens mij behoorlijk uniek.

Romeinse Tragedies bestaat uit drie stukken van Shakespeare over drie Romeinse helden: Coriolanus, Julius Caesar en Marcus Antonius. Ze overleven alle drie hun eigen stuk niet en er vallen nog wel meer doden; het zijn dus met recht tragedies.

Shakespeare betekent: prachtige, sprankelende taal. Over grote, tijdloze thema’s als liefde en dood, trouw en verraad, waarheid en bedrog. Maar ook meer specifieke onderwerpen die in onze tijd heel actueel zijn. Kan je belangrijke besluiten beter laten nemen door de democratische meerderheid van het volk, dat wispelturig is en zich makkelijk laat bespelen en (mis)leiden, of door een verstandige elite die zichzelf verstandiger acht dan het volk? Hoe komt het toch dat hoogwaardigheidsbekleders besluiten vaak baseren op trots, koppigheid, woede, afgunst en eigen belang, verhuld onder een mantel van algemeen belang, fatsoen en rechtvaardigheid?

Foto Jan Versweyveld

De hoogtepunten van de avond waren voor mij de toespraak van Hans Kesting als Marcus Antonius (“Vrienden, Romeinen, landgenoten, leen mij uw oor”) en het wanhopige, hartverscheurende verdriet van Chris Nietveld als Cleopatra. Maar eigenlijk was het één lang hoogtepunt van zes uur. En het nagenieten duurt waarschijnlijk nog langer.

Toneelgroep Amsterdam speelde deze voorstelling voor het eerst in 2007. Dit weekend doen ze het voor de allerlaatste keer. Dus grijp je kans om deze unieke ervaring te ondergaan!

Regie: Ivo van Hove
Met o.a. Gijs Scholten van Aschat, Hans Kesting, Chris Nietvelt, Eelco Smits, Jani Goslinga, Maria Kraakman. Marieke Heebink, Hélène Devos.

9 juni 2018
Koninklijke Schouwburg, Den Haag

Wat is het toch heerlijk om naar goede acteurs te kijken. Vanavond had ik daarover niets te klagen. Vergeef ons is een coproductie van Toneelgroep Amsterdam en het Antwerpse Toneelhuis met acteurs van beide gezelschappen. Ze spelen de pannen van het dak. Eelco Smits is voor zijn hoofdrol genomineerd voor de Louis d’Or 2018 en de rest van de cast ondersteunt hem stevig.

In deze voorstelling zag ik een familie met veel geraas onherstelbaar in elkaar storten, en daarna met vallen en opstaan een nieuwe familie ontstaan. Er komt heel veel ellende voorbij, maar toch is het geen zwaar stuk. Het heeft iets lichtvoetigs. Misschien door de vliegende vaart die er van begin tot eind in zit, de vele overgangen of de subtiele grapjes.

foto Kurt van der Elst

Vergeef ons gaat over een zeer disfunctionele familie. De één is nog verknipter dan de ander en dat leidt tot genante situaties en pijnlijke ontwikkelingen. De hoofdpersoon, die zelf ook zo zijn fouten en problemen heeft, probeert wanhopig en aandoenlijk de boel bij elkaar te houden en iedereen te helpen. Het is onduidelijk of hij dat doet uit schuldgevoel, uit plichtsbesef, of om zijn minderwaardigheidscomplex te bestrijden. Maar een aantal van de karakters is niet te redden. Met de rest, stuk voor stuk beschadigde mensen, weet hij uiteindelijk een soort harmonie te bereiken.

Ik blijf mij verbazen over het vak van acteur. Dit was de allerlaatste uitvoering van dit stuk. Volgende week zie ik een aantal van de acteurs terug in een ander stuk. Het is mij een raadsel hoe je in zo korte tijd van de ene rol kunt overstappen in de andere.

regie: Guy Cassiers
spel: Eelco Smits, Chris Nietvelt, Janni Goslinga, Katelijne Damen, Lucas Vandervost, Evelien Bosmans, Jip van den Dool, Steven van Watermeulen

27 mei 2018
De Kunsthut, Den Haag

Ik zag er een beetje tegen op om vanmiddag naar Gevaarlijke Vrouwen te gaan. Niet vanwege de vrouwen of het gevaar, maar vanwege de temperatuur. Er was een (sub)tropische middag voorspeld en dan is het niet ideaal om in een theaterzaal te zitten. Maar het viel mee. Ten eerste was de airco in De Kunsthut beter dan gisterenavond in de Leidse Schouwburg. En ten tweede was het in Den Haag flink bewolkt. Er was nauwelijks zon; toen ik naar de Binckhorst fietste voelde ik zelfs een paar druppels regen. Het was dus niet zo warm als ik gevreesd had.

Ik ging allereerst naar Durf om Waldo Happee aan het werk te zien. Hij gaat ook spelen in Lente in Babel, een productie van Theatergroep Ad Hoc waar ik bij betrokken ben. Daarom ging ik ook om te vergelijken, voor zover dat mogelijk is. We zijn net begonnen, we hebben alleen de tekst, de regisseur moet nog beginnen deze vorm te geven op de vloer. Ik ga daar niet over, maar ik heb natuurlijk wel een beeld in mijn hoofd. Ik kan wel zeggen dat Gevaarlijke Vrouwen heel anders is. Niet beter of slechter, maar zeker anders. En hoewel ook de casting een zaak is die ik graag aan de regisseur overlaat, was ik stiekem een beetje aan het scouten. Onze cast is nog namelijk niet helemaal compleet, we zoeken nog een enkele acteur.

Gevaarlijke Vrouwen is een duistere voorstelling met een vrij zwart beeld van de mens, de ontwikkelingen in onze maatschappij en vrijheid die steeds meer in het gedrang komt. Ik vind het wel mooi en getuigen van durf als een theatervoorstelling betrokkenheid bij en kritiek op de maatschappij toont. In Lente in Babel is dat niet het geval, of in elk geval niet zo expliciet. Daardoor wordt het, is de bedoeling, een wat luchtiger voorstelling.

Ik vond Gevaarlijke Vrouwen goed in elkaar zitten: met een serieuze boodschap, met beeld en geluid en zelfs met een beetje choreografie. En de acteurs? Waldo mag blijven en ik zag nog wel een paar mensen die wat mij betreft welkom zijn om in onze Ad Hoc productie te spelen!

Regie: Anne van Blanken
Spelers: Anita Egberts, Bert Vink, Jessica Herald, Jos Holtus, Lara Hagendoorn, Waldo Happee en Willeke de Zeeuw

26 mei 2018
Leidse Schouwburg, Leiden

Vijf vrienden komen bij elkaar voor hun jaarlijkse wijnavond. De sfeer is al snel ongemakkelijk. De mannen kunne niet praten over dingen die er echt toe doen. En de vrouwen delen voortdurend vileine steken onder water uit. Dat doen ze heerlijk, ik genoot daar erg van. Terwijl de wijn rijkelijk vloeit, wordt langzaam duidelijk dat alle personages in het verleden de nodige krassen hebben opgelopen en de vriendschap blijkt niet erg diep te zijn. Net toen ik begon te denken: “Nu weet ik het wel, nu wordt het meer van hetzelfde” duikt er een dochter op. Zij zet de zaken op scherp en dwingt de vrienden eindelijk eens wat waarheden uit te spreken. De verhoudingen zullen nooit meer hetzelfde zijn.

Er komen best serieuze drama’s aan de orde, maar de emoties troffen mij niet. Ik beleefde WIJN vooral als een luchtige komedie waarmee ik me goed heb vermaakt. Het was bovendien een bijzonder avond. Eén van de acteurs had enkele dagen geleden zijn heup gebroken. Maar the show must go on, dus hij speelde zijn rol vanavond voor het eerst in een rolstoel.

19 mei 2018
Koninklijke Schouwburg, Den Haag

Het Nationale Theater maakt tegenwoordig veel voorstellingen naar aanleiding van de actualiteit. Je zou kunnen denken dat ze met De hereniging van de twee Korea’s een stuk over de actuele ontwikkelingen in het Verre Oosten brengen, maar dat is een misverstand. Deze voorstelling is allesbehalve actueel en gaat over het tijdloze onderwerp van De Liefde. Het is een leuke, lichtvoetige romantische komedie. In hoog tempo komt de liefde in vele hoedanigheden aan de orde. Met veel vaart en vrolijkheid volgen de scènes elkaar op Ik heb niet geteld, maar het schijnt dat de negen acteurs maar liefst 51 personages spelen. Dat betekent veel verkleedpartijen.

Bij komedie hoort enige overdrijving in het spel. Niet te veel (dan wordt het van-dik-hout-zaagt-men-planken) en niet te weinig (dan blijft het vlak en wordt het niet grappig). Over de zelfbenoemd woordvoerder van het Nederlands gilde der acteurs durf ik niets te zeggen, maar hopelijk mag ik wel melden dat de overige acteurs volgens mij de balans goed te weten  vinden. Ik wil in het bijzonder Keja Klaasje Kwestro noemen; zij lijkt geboren voor dit soort stukken en dit soort rollen.

Regie: Eric de Vroedt
Spel: Keja Klaasje Kwestro, Tamar van den Dop, Hein van der Heijden, Esther Scheldwacht, Betty Schuurman, Genelva Krind, Alwin Pulinckx, Emmanuel Ohene Boafo, Mark Rietman

Regisseur Robert Icke maakt bij Toneelgroep Amsterdam een eigentijdse, vrije bewerking van deze Griekse tragedie en vertaalt het verhaal naar het heden. De centrale vraag van deze versie is volgens mij: moet je altijd de waarheid willen kennen  of is het soms beter niet alles te weten?

Oedipus is de leider van het land. Hij is eigenwijs en arrogant. Dwingend naar zijn omgeving. Hij wil iets betekenen. Dingen veranderen. Verbeteren. En hij is geobsedeerd door de waarheid. Hij wil geen liegende politicus zijn.

Zijn vrouw Iokaste is ooit getrouwd geweest met een eerdere leider, Laios. Hij is op een onduidelijke manier om het leven gekomen. In de verkiezingstijd heeft Oedipus beloofd uit te zoeken wat er gebeurd is. Als een waarzegger hem vertelt dat hij zijn vader heeft vermoord en met zijn moeder naar bed is geweest, ervaart hij dat als onzin. Maar het blijft aan hem knagen en bovendien wil hij zich aan zijn belofte houden. Hij gaat dus op onderzoek.

Oedipus ontdekt dat het dodelijke slachtoffer dat viel bij het auto-ongeluk dat hij als jongeling veroorzaakte Laios moet zijn geweest. Iokaste vertelt dat ze met Laios een zoon heeft gekregen, die hij haar meteen na de geboorte heeft afgenomen. Zijn moeder onthult dat zij en zijn vader niet zijn biologische ouders zijn. Ze hebben hem gevonden op de plaats waar het kind van Iokaste en Laios blijkt te zijn achtergelaten. Iokaste en Laios zijn dus de ouders van Oedipus, waarmee de beweringen van de waarzegger toch waar zijn: Oedipus heeft zijn vader Laios gedood en met zijn moeder Iokaste geslapen. Iokaste en Oedipus kunnen deze waarheid niet onder ogen zien en zoals het een drama betaamt eindigt het stuk dramatisch.

Hans Kesting als Oedipus en Marieke Heebink als Iokaste spelen indringende hoofdrollen. Verder met Aus Greidanus jr., Frieda Pittoors, Hélène Devos, Fred Goessens, Violet Braeckman, Hugo Koolschijn, Harm Duco Schut,  Josha Stradowski.

15 mei 2018
Theater aan het Spui, Den Haag

Drie blanke, intelligente, goedwillende, westerse mensen voeren een gesprek over identiteit. Ze vinden dat de individuele identiteit wordt bepaald door ras, sekse, etniciteit, sociale klasse, religie, enzovoort. Ze merken dat in het huidige maatschappelijke klimaat een serieus gesprek nog nauwelijks mogelijk is. Voor je het weet voelt iemand zich gekwetst of beledigd. Vooroordelen en veronderstellingen kleuren hoe wat je zegt overkomt. Het gaat niet om wat je wilt zeggen, maar om hoe het wordt opgevat. En hoe je ook je best doet, alles wat je zegt kan negatief worden uitgelegd: als discriminerend, racistisch, seksistisch, hypocriet. En iedereen blijkt vooroordelen te hebben.

Interessante materie die dankzij knap werk van de acteurs (Wine Dierickx, Matijs Jansen, Maartje Remmers) overtuigend over komt. Aan het eind lijken ze te suggereren dat elke discussie, hoe beschaafd en rationeel die ook lijkt, uiteindelijk heel primitief is. Ik vond dat een nogal abrupte wending. Misschien moet ik deze nog even laten bezinken.