TGA

All posts tagged TGA

16 november 2017
Koninklijke Schouwburg, Den Haag

Twee dagen na Revolutionary Road zag ik opnieuw een stuk over dwalende en falende mensen, die in hun relaties met anderen toch ten diepste eenzaam zijn. Ook hier gaat het om een schijnbaar geslaagd stel dat ten gronde gaat omdat één van de twee mentale mankementen blijkt te hebben. Ook hier dienen de andere personages er vooral toe om de toenemende wrijving en de afstand binnen het stel zichtbaar te maken en te versterken. Maar naast overeenkomsten waren er ook verschillen. Uit het leven van marionetten is nog zwaarder en somberder, heeft geen enkel moment van lichtheid. Waar Revolutionairy Road vooral bestond uit min of meer levensechte dialogen, zaten er in Uit het leven van marionetten vooral diepzinnige, veelbetekenende monologen. Te diep en te veel, wat mij betreft. Ik ben een fan van Toneelgroep Amsterdam, onder meer omdat ik meestal helemaal op ga in hun stukken. Dat lukte me deze keer helemaal niet. Ik voelde een grote afstand tussen mijzelf en het podium. Dat lag zeker niet aan de acteurs, die hun uiterste best deden om van hun personages echte mensen te maken. Maar met hun in mijn oren onechte teksten was dat nauwelijks mogelijk.

De vormgeving was fraai. Een kil en kaal decor, kil en koud licht, dat paste goed bij het kille mensbeeld dat uit de voorstelling sprak. Lange filmbeelden van gezichten in close up benadrukten de eenzaamheid van de personages. En wat mij aansprak was dat niet alles werd uitgelegd. Het publiek kreeg scènes te zien die zich afspeelden voor en na het moment waar het in de voorstelling allemaal om draait, en moest zelf conclusies trekken over wat er precies was gebeurd en waarom. Daar waren we na afloop in de foyer druk over in gesprek toen Janni Goslinga ineens bij ons kwam staan. Dat was leuk, want ik vond haar de beste van de spelers. En het was interessant, omdat ze enthousiast vertelde over het stuk, de film van Ingmar Bergman waar het op gebaseerd was en over het werken met een regisseur dit tot nu toe nooit toneel maar alleen films gemaakt had.

Regie: Nanouk Leopold
Spel: Eelco Smits, Janni Goslinga, Bart Slegers, Hugo Koolschijn, Celia Nufaar, Eva Heijnen.

19 augustus 2016
Stadsschouwburg, Amsterdam

Mijn culturele leven en mijn blog hebben een poosje stilgelegen als gevolg van wat medische verwikkelingen. Vanavond kon ik gelukkig de draad weer oppakken. Het ging nog bijna mis omdat er iets aan de hand was met de trams. Mijn tram hield er halverwege mee op en daarna kwamen er alleen lege trams met het opschrift “Niet instappen”. Ik durfde niet langer te wachten en nam voor het eerst in mijn leven een Amsterdamse taxi. In strijd met mijn vooroordelen trof ik een keurige, beschaafde chauffeur die me keurig op tijd op het Leidseplein afleverde.

Na ruim een jaar zag ik voor de tweede keer de Medea van TGA. Ze spelen niet de klassieke versie van Euripides, maar een compleet nieuw geschreven versie. Natuurlijk is die wel gebaseerd op het origineel. Marieke Heebink speelt Anna, een vrouw die in de war is. Ze is opgenomen geweest en probeert haar oude leven weer terug te krijgen. Maar haar man heeft een nieuwe partner en de voogdij over hun kinderen, en haar baan is ze kwijt. Ze kan dat allemaal niet accepteren en voelt zich door alles en iedereen uitgesloten. Ze houdt krampachtig vast aan haar eigen werkelijkheid en is teleurgesteld, boos en bitter omdat haar omgeving een heel andere werkelijkheid heeft. Het knappe van het stuk vind ik dat je als toeschouwer zowaar enig begrip kunt opbrengen voor haar uiteindelijke wanhoopsdaad, die toch eigenlijk per definitie onbegrijpelijk is. Dat einde is trouwens heel mooi vormgegeven.

Toen ik het stuk de eerste keer zag, vond ik het erg beklemmend. Dat was nu minder, doordat ik het verhaal al kende. Maar ook dit keer voelde ik de beklemming en de emotie in de zaal. Wat de tweede keer niet anders was, is dat ik opnieuw zeer onder de indruk was van Heebink. Wat acteert zij in deze rol geweldig! Dat zie je op het toneel en nog indringender op het enorme scherm waarop haar gezicht af en toe in close up wordt geprojecteerd. Ze heeft voor deze rol de Theo d’Or gekregen en naar mijn bescheiden mening is dat volkomen terecht.

Ik probeer naar voorstellingen van TGA in de SSBA altijd op vrijdag te gaan omdat er dan altijd een nagesprek is met enkele acteurs. Dat vind ik meestal interessant. Dit keer ging het over hoe het is om als acteur in een zo dramatisch stuk te spelen. Hoe lang duurt het na afloop voordat je alle emoties hebt losgelaten? Verder bleek dat er nog nauwelijks tekst was toen de repetities begonnen. Het stuk is tijdens de repetities ontstaan. Dat lijkt me een bijzonder proces om mee te maken. En het gesprek ging over de interpretatie vaan het verhaal. Neemt Anna wraak op haar man, op haar omgeving? Zijn de gebeurtenissen onvermijdelijk?

Ik ben blij dat ik weer naar het theater kan en dit was een zeer geslaagde terugkeer.

24 juni 2016
Stadsschouwburg, Amsterdam

Veel films van Woody Allen zitten vol met tobberige types die zichzelf heel rationeel en verstandig vinden, maar intussen de domste dingen doen geleid door hun emoties en driften. Zo ook Husbands and Wives. Twee bevriende stellen hebben etentje. Een stel kondigt aan uit elkaar te gaan. Dat brengt alle vier ertoe na te denken over zichzelf en hun relatie: stop je of ga je door? Intussen worstelen ze met hun gevoelens, remmingen en neuroses. Daarbij verlicht Allen het navelstaren met grappen en oneliners in de traditie van Oscar Wilde en Groucho Marx

Regisseur Simon Stone maakte op het toneel een speelse bewerking van d film. ‘Woody Allen, maar dan in de vorm van Who’s Afraid of Virginia Woolf. De relatie als nachtmerrie, waar alleen maar mee te lachen valt – zolang het kan.’ De voorstelling heeft een hoog tempo. Scènes gaan snel en ingenieus in elkaar over. Ik vond het stuk geen komedie, maar er zit wel veel subtiele humor in.

Ramsey Nasr, Halina Reijn, Marieke Heebink en Aus Greidanus jr. stimuleren elkaar in de vier hoofdrollen met zichtbaar plezier tot fijn acteerwerk, waarbij Heebink er voor mij met haar luidruchtige, directe, enigszins hysterische personage bovenuit steekt. Hélène Devos en Robert de Hoog spelen alle bijrollen en moeten dus voortdurend van personage wisselen. Bij elkaar opgeteld vormen de diverse kleine personages ook hoofdrollen en ze dragen zeker bij aan het kijkgenot. Ik had een erg leuke avond!

8-5-2015
Stadsschouwburg Amsterdam

Vanavond ging ik weer eens naar Amsterdam voor een reprise van een veelgeprezen stuk van TGA. Dit keer ging het om Othello. Een stuk van Shakespeare betekent opletten geblazen: elk woord verdient aandacht. Maar de acteurs zorgden er wel voor dat mijn aandacht niet verslapte.

Roeland Fernhout speelt meesterlijk de super-intrigant Jago. Subtiel plant hij bij Othello een zaadje twijfel aan zijn Desdemona: “Ik heb geen enkel bewijs en waarschijnlijk vergis ik me, dus besteed hier vooral geen aandacht aan, maar zou het kunnen dat het lijkt of ze ontrouw is?” Jago bespeelt iedereen om zijn doel te bereiken. Met veel zorg kweekt hij het zaadje twijfel op tot een enorme jaloezie.
Hans Kesting is Othello. Je krijgt haast medelijden met hem als je ziet hoe zijn verstand en zijn liefde worden overwoekerd door een alles vernietigende woede.
Hélène Devos kende ik tot nu toe van diverse kleinere rollen. Vanavond speelde ze een hoofdrol als Desdemona. Ze was breekbaar als altijd, maar nu tegelijk ook heel krachtig. Ze is de onschuld zelve en gaat ten onder aan valse beschuldigingen. Haar onmacht wordt prachtig gespeeld.

Het stuk mondt uit in een onvermijdelijke, huiveringwekkend mooie apotheose waarin Devos, Kesting en Janni Goslinga (als Emilia, de vrouw van Jago, die zijn intriges eindelijk doorziet) voor intens vuurwerk zorgen.

Kortom: het was het retourtje Den Haag – Amsterdam weer waard. Dit is mijn mening en daar zult u het mee moeten doen.

25-3-2015
Stadsschouwburg Utrecht

Soms moet je kiezen. Helaas kies je soms verkeerd en heb je achteraf spijt. Gelukkig krijg je soms de kans om een foute keus te herstellen.

Aan het begin van het theaterseizoen heb ik gekozen voor een aantal stukken van TGA. Maar niet voor Koningin Lear. De afgelopen weken las en hoorde ik daar echter zo veel moois over, dat ik alsnog een kaartje heb geboekt. En zo kwam ik vanavond na een pittoreske wandeling vanaf het station terecht bij de Stadsschouwburg in Utrecht. Van buiten vond ik het een lelijk, weinig uitnodigend gebouw. En dan stond het ook nog in de steigers. Maar eenmaal binnen bleek de zaal best mooi en ik had een geweldige plaats op rij 2 met zelfs voor mij ruim voldoende beenruimte.

Tom Lanoye bewerkte Koning Lear ingrijpend. Van de historische koning die zijn rijk verdeelt over zijn drie dochters, maakte hij een hedendaagse ‘koningin’ van een zakelijk imperium die haar bedrijf verdeelt over haar drie zoons. Het gevolg is dat zowel het bedrijf als de familie met donderend geraas in elkaar stort. En aan het eind is er van koningin Lear niets anders over dan een oude, volkomen verwarde, eenzame vrouw. Lanoye had het stuk dus geheel herschreven, maar wel in zeer Shakespeareaanse taal.

Lanoye maakte deze bewerking speciaal voor Frieda Pittoors. Ik kende haar alleen van kleine en wat grotere bijrollen, maar in de hoofdrol bleek ze dit stuk prima te kunnen dragen. En wat waren Janni Goslinga, Roeland Fernhout en Gijs Scholten van Aschat weer goed, en wat was Helène Devos weer kwetsbaar. Zoals zo vaak bij TGA was het toneelbeeld verbazingwekkend mooi. Kortom: het was weer een meeslepende voorstelling.

Dat is mijn mening en daar zult u het mee moeten doen.

14-2-15
Koninklijke Schouwburg, Den Haag

Vanavond vierde ik Valentijn met twee geweldige vrouwen, twee koninginnen. Gisteren werd bekend dat Halina Reijn en Chris Nietveld voor hun rollen in Maria Stuart allebei een nominatie hebben gekregen voor de Theo d‘Or Vanavond zag een uitverkochte Koninklijke Schouwburg dat dit volkomen terecht is.

Koningin Maria Stuart is afgezet en ter door veroordeeld. Het is aan koningin Elisabeth om het vonnis te bekrachtigen. Het zet beide vrouwen tegenover elkaar. Het gaat over grote ideeën als macht, belang, nut, rechtspraak, rechtvaardigheid en geweten. Maria Stuart wordt gedreven door hartstochtelijke, koppige zekerheid. Elisabeth handelt op basis van angstige, argwanende twijfel. Beiden streven ze naar waardigheid. Beiden worstelen ze met hun positie ten opzichte van een hofhouding van konkelende edelmannen, gespeeld door acteurs als Hans Kesting, Eelco Smits en Robert de Hoog. Maar zij vallen in het niet bij Reijn en Nietveld, die hun lange, moeilijke verhandelingen laten klinken als normale gesprekken en die tegelijk de botsing van hun karakters ingetogen maar dreigend verbeelden.

Een mooie, toegankelijke voorstelling over ideeën en gedachten. Dat is mijn mening en daar zult u het mee moeten doen.

14-1-15
Koninklijke Schouwburg

Goh, wat kan toneel indrukwekkend zijn!

Het verhaal van de oude Griekse tragedie Medea kan je in één zin samenvatten: een vrouw wordt verlaten door haar man en uit woede, wraak, pijn, verdriet, onmacht doodt ze hun kinderen. Het stuk wordt interessant door de vraag hoe ze tot deze afschuwelijke daad kan komen.

Toneelgroep Amsterdam maakte een angstaanjagende en tegelijk ontroerende moderne bewerking die zich afspeelt in het heden. Volgens mij was er niemand in de zaal die niet geraakt werd, en sommigen waren zelfs behoorlijk ontdaan. Na afloop werd er veel nagepraat en geïnterpreteerd. In mijn groepje waren er zeer uiteenlopende visies op het stuk en op de motieven en verantwoordelijkheid van Medea.

In mijn beleving was Medea in deze uitvoering een vrouw die haar greep op de realiteit kwijt is en allengss ook minder vat heeft op zichzelf. Een gedwongen opname heeft niet echt geholpen. Hoe hard ze ook roept “Ik ben OK”, ze glijdt steeds verder af in haar wanen en haar gekte. Marieke Heebink speelde haar zo weergaloos overtuigend dat die wanen een zekere logica kregen en ik een beetje kon begrijpen dat haar op voorhand onbegrijpelijke wanhoopsdaad onvermijdelijk was.

We waren het erover eens dat we allemaal nog wel even tijd nodig hebben om deze toneelervaring te verwerken. Misschien helpt het schrijven van dit bericht bij het verwerkingsproces …

Een prachtige voorstelling: dat is mijn mening en daar zult u het mee moeten doen.

20-9-14
Stadsschouwburg Amsterdam

Wow! Toneelgroep Amsterdam maakt geen toneelstukken, maar creëert ervaringen. Vanavond mocht ik The Fountainhead ervaren. Dit stuk bevat veel diepe gedachten en als het dan vier uur duurt, bestaat al snel het gevaar dat je als kijker afhaakt bij alle theorieën en filosofieën. Maar dankzij een prachtige enscenering (met o.a. beeldprojecties, live muziek en de levensechte instorting van een gebouw op het podium) en natuurlijk sterk acteerwerk was het een meeslepend verhaal.

De twee hoofdpersonen gaan tot het uiterste in hun streven naar integriteit, schoonheid, zuiverheid, onafhankelijkheid. Andere personages roepen de vraag op of je je in je streven naar idealen niet een beetje moet aanpassen, zowel om sociaal verkeer mogelijk te houden als om iets van je idealen te bereiken. Maar hoe ver kan je je aanpassen zonder jezelf en je idealen te verliezen?

Ramsey Nasr is een architect die niets anders wil maken dan volmaakte gebouwen. Doordat hij geen enkel compromis wil sluiten, kan hij zijn talent niet ontplooien en loopt zijn carrière vast. Nasr speelt deze bevlogen schepper met verve. Hij bracht mij voortdurend aan het twijfelen: heeft iemand met veel creatief talent het recht om zo arrogant en eigenwijs te zijn dat hij naar niemand luistert, of heeft niemand de wijsheid in pacht en zouden ook scheppers zich iets gelegen moeten laten liggen aan hun omgeving en aan de samenleving? Met zijn geweldige slotmonoloog roept hij opnieuw en met extra nadruk deze vraag op. Die monoloog zou ik graag nog een paar keer willen herlezen om er nog beter over na te kunnen denken.

Halina Reijn streeft naar perfectie in zichzelf. Ze eist van zichzelf diepe gevoelens en vooral diepe liefde. “Ik wil volmaaktheid, of ik wil niets”, zegt haar karakter. En omdat ze niet aan haar eigen eisen voldoet, straft ze zichzelf door zich te gronde te richten. Dat doet dit personage met trotse volledige overgave en dat is precies wat ik altijd bewonder in het acteren van Reijn.

Tegenover deze hoofdpersonen staan personages die er wel voor kiezen zich aan te passen: om succes, macht, aanzien of waardering te verwerven. Eén van hen, Hans Kesting, begint als machtsbeluste opportunist. Wanneer hij kiest voor een ideaal, glippen zijn rijkdom en macht hem door de vingers.

Ik ben er nog niet uit wat mijn standpunt is over de alwetende schepper van kunst en zijn verantwoordelijkheid jegens de maatschappij. Maar ik weet wel dat het opnieuw een indringende toneelervaring was.

13-9-14
Stadsschouwburg Amsterdam

Vanavond zag ik eindelijk een voorstelling die al jarenlang op mijn verlanglijstje stond: Angels in America van Toneelgroep Amsterdam.

Ik zou kunnen vertellen dat dit stuk gaat over Amerika in de jaren tachtig, religie en onverdraagzaamheid, homoseksualiteit en AIDS, menselijke verbindingen en het menselijk tekort. Maar eigenlijk is dat niet zo relevant.

Waar het om gaat is dat deze prachtige voorstelling een feest van acteertalent is. Ik vond de cast van Eelco Smits, Fedja van Huêt, Roeland Fernhout, Hélène Devos, Marieke Heebink, Marwan Kenzari en Alwin Pulinckx stuk voor stuk zeer overtuigend spelen. Met nauwelijks een decor of rekwisieten suggereren ze veel. Een speciale vermelding krijgt Hans Kesting. Zijn vertolking van de teloorgang van een gewetenloze opportunist vond ik grandioos.

Dankzij het geweldige acteerwerk zal deze ‘Angels in America’ mij nog wel een poosje bijblijven.

10-9-14
Stadsschouwburg, Amsterdam

Het Theater Festival in Amsterdam biedt de mogelijkheid om een aantal top-voorstellingen uit vorig seizoen die je onverhoopt gemist hebt alsnog te gaan zien. Heel fijn, want er stonden enkele stukken op het programma waarvan ik spijt had dat ik ze eerder niet was gaan bekijken. Ik was dus blij met de herkansing.

Vanavond was ik bij Lange Dagreis Naar De Nacht van Toneelgroep Amsterdam. Ik houd niet van leedvermaak om ‘funny’ homevideo’s etc., maar wel van toneel over mislukte mensen met mislukte levens. En wat dat betreft kwam ik zeker aan mijn trekken!

Lange Dagreis Naar De Nacht gaat over een niet al te functioneel gezin waarvan de leden elk hun redenen hebben om de werkelijkheid en hun herinneringen te ontvluchten met alcohol (de vader en de beide zonen) of morfine (de moeder). In de loop van het stuk komen die redenen aan het licht. Maar al vanaf het begin is duidelijk dat de personages allemaal beschadigd, bang, gekwetst, eenzaam, bitter en ongelukkig zijn. Het ene moment beschuldigen ze zichzelf, het volgende een ander, om dan weer heel vaak sorry te zeggen. Ze schieten heen en weer tussen pijnlijke waarheden en schone schijn. En zoals het in een tragedie hoort, wordt het allemaal erger en erger.

Enkele citaten om de vrolijke sfeer te illustreren:
“Niemand kan er iets aan doen wat het leven van hem gemaakt heeft.”
“Ik ga nooit meer hopen.”
“Ik durf niet meer te dromen over mijn geluk.”

Alle ellende wordt geweldig gespeeld door een sterren-cast. Voor de pauze vond ik vooral Marieke Heebink erg indrukwekkend. Ze speelt zeer indringend de rol van neurotische, paranoïde moeder die uit alle macht probeert de waarheid te ontkennen. Na de pauze komen ook Gijs Scholten van Aschat (natuurlijk!), Roeland Fernhout en Ramsey Nasr volledig tot hun recht, vooral in enkele confronterende dialogen. En Randy Newman speelde een fraaie bijrol.

Een mooie voorstelling die de midweekse reis naar Amsterdam meer dan waard was.